Türkiye’de bir yabancıyı istihdam etmek isteyen işverenler, başvuru sürecine, belge gerekliliklerine ve değerlendirme ölçütlerine önceden hâkim olmalıdır. Çalışma izni, hem yabancının çalışma hakkını hem de işverenin yasal yükümlülüklerini doğrudan belirleyen idari bir izin belgesidir.
Çalışma izni başvuruları esas olarak 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ve bu Kanuna bağlı yönetmelikler çerçevesinde değerlendirilir. İlgili mercii ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı‘dır. Bu sayfada, işverenin başvuru sürecinde izlemesi gereken adımlar, karşılaması beklenen kriterler ve iznin geçerlilik koşulları ele alınmaktadır.
Yazı İçeriği
Çalışma İzni Başvurusu Adım Adım Nasıl Yapılır?
Çalışma izni başvurusu, yabancının Türkiye dışında ya da içinde bulunup bulunmadığına göre iki farklı yoldan yürütülür.
Yurt dışından başvuru: Yabancı, vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti büyükelçiliği veya başkonsolosluğuna başvurur; başvuru buradan Bakanlığa iletilir ve işveren de Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın çalışma izni başvuru sistemi üzerinden başvuru sürecini tamamlar (6735 m.7/1). Verilen çalışma izni ayrıca ikamet izni yerine geçer (6735 m.12/1).
Yurt içinden başvuru: Türkiye’de geçerli bir ikamet iznine sahip yabancı için başvuru yurt içinde doğrudan Bakanlığa yapılır (6735 m.7/1); ikamet izninin türüne ve kalan süresine ilişkin koşullar yönetmelikle belirlenir. Bu yolda konsolosluk adımı atlanır; başvuru tamamen yurt içinde sonuçlanır.
Her iki durumda da işverenin Türkiye’de kayıtlı, SGK’ya bağlı ve faal bir işveren (gerçek veya tüzel kişi ya da kamu kurumu) olması gerekir. Başvuru tamamlandıktan sonra dosya, Bakanlık tarafından değerlendirmeye alınır; sonuç genellikle 30 gün içinde bildirilir. Güncel sürelerin resmi kanallardan teyit edilmesi önerilir.
Başvuru için hazırlanması gereken belgeler arasında şunlar yer alır:
- İşveren tarafından imzalanmış çalışma izni başvuru formu
- Yabancıya ait pasaport fotokopisi (geçerlilik süresi kontrol edilmeli)
- Yabancının diplom, sertifika veya mesleki yeterliliğini gösteren belgeler
- İşverenin son yıla ait imza sirküleri ve ticaret sicil gazetesi
- İşletmenin mali durumunu gösteren bilanço ve gelir tablosu
- Yabancı adına düzenlenmiş iş sözleşmesi (asgari ücretin belirli katları esas alınır)
Yabancının diploma veya sertifikaları yurt dışında düzenlendiyse, bu belgelerin apostil onayı taşıması ve yeminli tercümeyle Türkçeye kazandırılması gerekir.
İşverenin Yerine Getirmesi Gereken Yükümlülükler ve Değerlendirme Kriterleri
Bakanlık, başvuruyu değerlendirirken yalnızca yabancının niteliklerine değil, işverenin koşullara uygunluğuna da bakar. Bu değerlendirme birkaç temel ölçüt üzerinden yapılır.
Türk çalışan oranı: Kural olarak, işyerinde çalışma izni talep edilen yabancı sayısına oranla belirli sayıda Türk vatandaşı çalışanın SGK’ya kayıtlı olması aranır; bu oran Bakanlıkça belirlenen değerlendirme kriterleriyle düzenlenir ve somut değerlendirme başvuru koşullarına ve işyeri büyüklüğüne göre farklılaşabilir.
Ücret eşiği: Yabancı adına teklif edilen brüt ücretin, asgari ücretin belirli bir katı olması beklenir. Bu oran, yabancının üstleneceği pozisyona ve unvana göre değişir. Güncel oranlar düzenlemelerle güncellendiğinden, başvuru öncesinde resmi kaynaktan teyit edilmesi gerekir.
Sermaye ve mali yeterlilik: İşveren şirketin ödenmiş sermayesinin veya brüt satış hasılatının belirli bir eşiğin üzerinde olması, başvurunun olumlu değerlendirilme olasılığını artırır. Eksik mali tablolar başvurunun reddine zemin hazırlayabilir.
İşverenin yerine getirmesi gereken diğer yükümlülükler şöyle sıralanabilir:
- Yabancının iş sözleşmesindeki pozisyon ile yaptığı iş arasında tutarlılık sağlamak
- İzin belgesi elinde olmaksızın yabancıyı fiilen çalıştırmamak
- İzin süresinin dolmasından önce yenileme başvurusu yapmak
- Yabancının SGK bildirgesini düzenli tutmak ve prim yükümlülüklerini yerine getirmek
- İzin kapsamındaki pozisyon değişikliklerini Bakanlığa bildirmek
İzinsiz çalıştırmanın ya da bu yükümlülüklerin ihlal edilmesinin doğurabileceği idari yaptırımlar ayrı bir konudur; bu konuda ayrıntılı bilgiye Çalışma İzni Olmadan Çalışan Yabancıya Uygulanan Cezalar sayfasından ulaşılabilir.
Çalışma İzni Türleri (Süreli, Süresiz, Bağımsız) Arasındaki Fark
6735 sayılı Kanun, farklı koşul ve ihtiyaçlara karşılık gelen birden fazla çalışma izni türü öngörmektedir. Her türün başvuru koşulları ve sağladığı haklar birbirinden ayrışır.
Süreli çalışma izni, en yaygın kullanılan türdür. İlk başvuruda en fazla 1 yıl için verilir; aynı işverene bağlı olarak ilk uzatmada en çok 2 yıl, sonraki uzatmalarda en çok 3 yıla kadar uzatılabilir (6735 m.10/1-2). Farklı bir işveren yanında çalışmak üzere yapılan başvurular ilk başvuru gibi değerlendirilir.
Süresiz çalışma izni, Türkiye’de uzun dönem ikamet izni ya da en az 8 yıl kanuni çalışma izni olan yabancılar tarafından başvurulabilir; şartların taşınması mutlak hak sağlamaz (6735 m.10/3). Bu izin, iş yeri ve pozisyon kısıtlaması olmaksızın çalışma hakkı sağlar.
Bağımsız çalışma izni, serbest meslek sahibi olmak isteyen ya da Türkiye’de şirket kurarak ortaklık kurmayı planlayan yabancılar için ayrı bir kategoridir. Bu iznin değerlendirme kriterleri, bir işverene bağlı çalışma izninden önemli ölçüde farklılaşır. Ayrıntılar için Bağımsız Çalışma İzni ve Yabancı Şirket Ortaklığı sayfasına bakılabilir.
Bunların yanı sıra, üst düzey nitelik gerektiren pozisyonlar için tasarlanmış Turkuaz Kart sistemi de mevcuttur. Turkuaz Kart, yüksek vasıflı yabancılara süresiz çalışma hakkına benzer koşullar sunan özel bir statüdür; ancak başvuru süreci ve değerlendirme kriterleri oldukça farklıdır.
Başvuru Sonrası Süreç ve İznin Geçerlilik Süresi
Başvurunun Bakanlığa ulaşmasından itibaren değerlendirme süreci başlar. Dosyada eksik veya tutarsız belge bulunması hâlinde Bakanlık, tamamlama için ek süre tanıyabilir. Eksiklikler, mücbir sebep hâlleri dışında 30 günü aşamayan erteleme süresi içinde giderilmezse başvuru reddedilir (6735 m.7/7).
Başvurunun olumlu sonuçlanması durumunda çalışma izin belgesi işverene iletilir. Yurt dışından başvuruda yabancının, çalışma izninin geçerliliğinin başladığı tarihten itibaren altı ay içinde Türkiye’ye gelmesi gerekir; aksi hâlde izin iptal edilir (6735 m.12/2). Çalışma izni, ikamet iznini de kapsar nitelikte düzenlenmekte olup ayrı bir ikamet izni başvurusu genellikle gerekmez; bu husus, ikamet izninin ayrıca mı alınacağı yoksa çalışma izninin ikamet iznini de kapsayıp kapsamadığına ilişkin en sık sorulan konulardan biridir.
İznin geçerlilik süresi dolmadan uzatma başvurusu yapılması zorunludur. Uzatma başvurusu, iznin dolmasına 60 gün kalmasından itibaren ve her durumda süre dolmadan yapılır; süre dolduktan sonra yapılan uzatma başvuruları reddedilir (6735 m.7/3). Uzatma başvurusunda da işverenin güncel mali tabloları, SGK kayıtları ve yabancıya ait belgeler yeniden incelenir.
Başvurunun olumsuz sonuçlanması, yani reddedilmesi durumunda itiraz yolları açıktır. Red kararına karşı itiraz süreci ve bu süreçte dikkat edilmesi gereken hususlar, Çalışma İzni Başvurusu Reddi ve İtiraz sayfasında ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
Çalışma izni süreçleri, belge bütünlüğünden değerlendirme kriterlerine kadar pek çok teknik ayrıntı içerir. Bu süreçler, Antalya Yabancı Çalışma İzni Avukatı hizmeti kapsamında takip edilebilir; başvuru hazırlığından itiraz aşamasına kadar hukuki destek alınabilir. Yabancılar hukukunun daha geniş bağlamı ve ilgili diğer işlemler için Antalya Yabancılar Avukatı sayfası da incelenebilir.
Sık Sorulan Sorular
Çalışma izni başvurusu nereye yapılır?
Çalışma izni başvurusu, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na yapılır. Yurt dışından başvurularda yabancı, vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti büyükelçiliği veya başkonsolosluğuna başvurur ve başvuru Bakanlığa iletilir; işveren de Bakanlığın e-başvuru sistemi üzerinden başvuruyu tamamlar. Çalışma vizesi, izin verildikten sonra alınır. Yurt içinden başvurularda ise ikamet iznine sahip yabancılar adına işveren, doğrudan Bakanlık sistemine başvurur.
Çalışma izni için işyerinde kaç Türk çalışan istihdam şartı aranır?
Genel kural olarak, çalışma izni talep edilen yabancı sayısına oranla işyerinde belirli sayıda SGK kayıtlı Türk vatandaşı çalışan bulunması aranır; bu sayı Bakanlıkça belirlenen değerlendirme kriterlerinde yer alır. Ancak bu oran, işyerinin büyüklüğüne ve somut koşullara göre farklı değerlendirilebileceğinden güncel mevzuatın teyit edilmesi önerilir.
Çalışma izni ile ikamet izni ayrı ayrı mı alınır?
Hayır, kural olarak ayrı bir ikamet izni başvurusu gerekmez. Türkiye’de verilen çalışma izni belgesi, aynı zamanda ikamet izninin de yerini tutar. Bu nedenle geçerli bir çalışma iznine sahip yabancılar, ayrıca ikamet izni almak zorunda değildir. Yurt dışından başvurularda çalışma vizesiyle Türkiye’ye giriş yapıldıktan sonra bu statü kendiliğinden geçerli hale gelir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; özellikle başvuru koşulları, harç tutarları ve istihdam oranları gibi düzenlemelerle değişen hususlar zaman içinde güncellenebileceğinden, kendi durumunuz için bir avukattan ya da ilgili resmi kurumdan teyit almanız önerilir.
