5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu (TVK), vatandaşlık kazanmanın olağan yollarının yanı sıra istisnai bir edinme yolu da düzenler. Bu yol; belirli yatırım, istihdam ve katkı türleri karşılığında ikamet koşulu aranmaksızın Türk vatandaşlığı kazanılmasını mümkün kılar ve başvuruyu Cumhurbaşkanı kararına bağlar.
Vatandaşlık yollarının genel sınıflandırması ve olağan kazanım koşulları için Türk Vatandaşlığı Nasıl Alınır? Yolları ve Şartları sayfasını inceleyebilirsiniz. Bu sayfada yalnızca istisnai yol ele alınmaktadır.
Yazı İçeriği
İstisnai Vatandaşlık Hangi Kişi ve Katkı Türleri İçin Öngörülür?
TVK madde 12, istisnai yoldan vatandaşlık kazanımını hukuki temeline oturtur. Kanun; Türkiye’ye sanayi tesisleri getiren veya bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel, sanatsal alanlarda olağanüstü hizmeti geçen ya da geçeceği düşünülen ve ilgili bakanlıklarca haklarında gerekçeli teklifte bulunulan kişileri; YUKK m.31/1-j uyarınca yatırım nedeniyle ikamet izni alanlar ile Turkuaz Kart sahiplerini ve bunların yabancı eş ve çocuklarını; vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişileri ve göçmen olarak kabul edilen kişileri bu yolun muhatabı olarak sayar. Yatırım, istihdam ve mevduat gibi ekonomik katkı türleri ise Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in 20. maddesinde düzenlenir.
Kanunun öngördüğü kişi ve katkı kategorileri şu başlıklar altında toplanabilir:
Bilimsel, sanatsal veya sportif katkı: Türkiye’ye alanında somut ve belgelenebilir katkı sağladığı ilgili bakanlıklarca kabul edilen bilim insanları, sanatçılar, sporcular ve bu alanlarda tanınan kişiler bu kategoride değerlendirilebilir. Katkının yeterliliği idari takdire bağlıdır; herhangi bir katkı beyanı otomatik olarak başvuru hakkı doğurmaz.
Ekonomik yatırım ve katkı: Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik (m.20/2), Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen tutarlar üzerinden gayrimenkul yatırımı, sabit sermaye yatırımı, mevduat, devlet tahvili alımı veya belirli sayıda istihdam oluşturma gibi ekonomik katkı türlerini istisnai vatandaşlık için esas alır. Bu tutarlar idari düzenlemelerle zaman içinde değişebildiğinden güncel eşik ve oranların ilgili resmi kurumdan teyit edilmesi gerekir.
Zaruret ve göçmen statüsü: Yukarıdaki kategorilerin dışında, vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişiler ile göçmen olarak kabul edilen kişiler de Cumhurbaşkanı kararıyla istisnai yoldan Türk vatandaşlığını kazanabilir (TVK m.12/1-c, d). Bu hüküm takdir yetkisi geniş tutulmuş bir genel kategoridir; bu kişiler bakımından kanunda bir yatırım veya katkı şartı öngörülmemiş olup göçmen kabulü 5543 sayılı İskân Kanunu’na göre yapılır (Uygulama Yönetmeliği m.21).
Yatırım, İstihdam ve Mevduat Esaslı İstisnai Yolların Genel Çerçevesi
Ekonomik katkıya dayalı istisnai yollar, uygulamada en sık başvurulan kategorileri oluşturur. Her birinin koşulları Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in 20. maddesiyle belirlenir; aşağıda genel çerçeve verilmektedir.
Sabit sermaye yatırımı: Belirli bir tutarın üzerinde sabit sermaye yatırımı yapıldığının Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından tespit edilmesi gerekir. Yatırımın Türkiye’de gerçekleştirilmiş, belgelenmiş ve asgari eşiği karşılar nitelikte olması aranır.
İstihdam oluşturma: Belirli sayıda çalışanı Türkiye’de sigortalı olarak istihdam eden yabancı yatırımcılar bu yola başvurabilir. İstihdam sayısının tespiti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yapılır. Güncel asgari istihdam sayısı resmi mevzuattan doğrulanmalıdır.
Mevduat: Türkiye’de faaliyet gösteren bankalarda, yönetmelikte döviz cinsinden belirlenen tutarda mevduat bulundurulması ve bu mevduatın en az üç yıl süreyle tutulacağına dair taahhütte bulunulması gerekir. Mevduat eşiği yönetmelikle belirlenir; döviz tutarı işlem öncesinde Türkiye’de faaliyet gösteren bir bankaya satılır ve elde edilen Türk lirası tutar üç yıl Türk lirası mevduatta tutulur (Uygulama Yönetmeliği m.20/10); şartın sağlandığı ise Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) tarafından tespit edilir.
Devlet tahvili ve fon alımı: Belirli tutarda Devlet borçlanma aracının satın alınması (Hazine ve Maliye Bakanlığınca tespit), gayrimenkul yatırım fonu veya girişim sermayesi yatırım fonu katılma payı alınması (Sermaye Piyasası Kurulunca tespit) ya da bireysel emeklilik sistemine katkı payı yatırılması (SEDDK tespiti) ve bunların en az üç yıl elde tutulması öngörülür; bu yollarda da döviz tutarı işlem öncesinde Türkiye’de faaliyet gösteren bir bankaya satılır (Uygulama Yönetmeliği m.20/10).
Gayrimenkul yatırımı: Bu yol, istisnai vatandaşlık başvurularında yaygın olarak tercih edilen seçenekler arasındadır. Tapu Kanunu ve Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik kapsamındaki koşullar ve süreç ayrı ve kapsamlı bir inceleme gerektirdiğinden, gayrimenkul yatırımıyla Türk vatandaşlığı konusunun ayrıntıları bu sayfaya ayrılmıştır; burada yalnızca istisnai yolun bir kolu olduğu not edilmektedir.
Tüm ekonomik katkı kategorilerinde ortak olan bir husus, yatırımın veya katkının gerçekleştiğini belgeleyen resmi teyit belgelerinin başvuruya eklenmesi zorunluluğudur. Tutarların zaman içinde değişebileceği göz önünde bulundurulduğunda, başvuru hazırlığına başlamadan önce İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü ve ilgili sektör bakanlığının güncel düzenlemelerinin incelenmesi önerilir.
İstisnai Yolda Başvuru Usulü ve Cumhurbaşkanı Kararı Aşaması
İstisnai yoldan vatandaşlık başvurusu, olağan vatandaşlık başvurularından farklı bir idari zincir izler. Sürecin temel aşamaları şu şekilde işler:
Ön değerlendirme ve belge hazırlığı: Başvurucu önce hangi istisnai kategoriye girdiğini tespit etmeli, o kategorinin gerektirdiği katkı/yatırım koşulunu karşıladığını kanıtlayan belgeleri derlemelidir. İlgili sektör bakanlığından (Sanayi, Çevre, Hazine vb.) alınacak teyit belgesi veya uygunluk yazısı, dosyanın temel dayanağını oluşturur.
Başvuru mercii — valilikler ve dış temsilcilikler: Başvuru, yurt içinde ikamet edilen yer valiliğine (il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğü), yurt dışında dış temsilciliklere yapılır. Dosya; form dilekçe, pasaport, medeni hal ve doğum/nüfus kayıt belgeleri, hizmet bedeli makbuzu ve katkıya özgü tespit belgelerini kapsar. Başvuru sahibinin ikamet durumuna göre başvuru noktası değişebilir.
İnceleme ve Bakanlık aşaması: Müracaat makamınca düzenlenen dosya, karar alınmak üzere İçişleri Bakanlığına (Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü) gönderilir. Bakanlık, katkı türüne bağlı olarak ilgili sektör bakanlıklarının (Sanayi ve Teknoloji; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği; Hazine ve Maliye; Çalışma ve Sosyal Güvenlik) görüşünü alır. Bu aşamada güvenlik soruşturması da yürütülür.
Cumhurbaşkanı kararı: İstisnai yoldan vatandaşlık, TVK madde 12 uyarınca Cumhurbaşkanı onayıyla kesinleşir. Bakanlık incelemesinden olumlu çıkan dosyalar Cumhurbaşkanlığına iletilir; vatandaşlık kararı bu onayın ardından resmi kayıtlara geçer. Cumhurbaşkanlığı bu konuda takdir yetkisine sahiptir; olumlu katkı belgesi, vatandaşlığın otomatik olarak verilmesi sonucunu doğurmaz.
Tescil: Kararın ardından nüfus müdürlüğü tarafından kimlik belgesi düzenlenir ve başvurucu Türkiye Cumhuriyeti nüfusuna kaydedilir. Eş ve küçük çocukların birlikte vatandaşlık talebi varsa bu da aynı başvuru dosyasında değerlendirilir.
Başvuru sürecinde herhangi bir aşamada ret kararıyla karşılaşılması durumunda itiraz yolları açıktır; bu konunun ayrıntıları için Türk Vatandaşlığı Başvurusu Reddi ve İtiraz sayfasını inceleyebilirsiniz.
Yabancılar hukukundaki her süreçte olduğu gibi, istisnai vatandaşlık başvurusunun doğru kategoriye dayandırılması, belge eksikliklerinin önceden giderilmesi ve idari aşamaların zamanında takip edilmesi sürecin sağlıklı yürütülmesi açısından belirleyici rol oynar. Hatipoğlu Hukuk olarak Antalya’daki yabancılar hukuku kapsamındaki başvurularda danışmanlık hizmeti sunmaktayız; iletişim bilgilerimize Antalya Türk Vatandaşlığı Avukatı sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
İstisnai yoldan vatandaşlık için ikamet şartı aranır mı?
İstisnai yoldan vatandaşlık kazanımında ikamet koşulu aranmaz. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu madde 12, bu yolu olağan vatandaşlık şartlarından bağımsız biçimde düzenlemiştir; belirli bir süre Türkiye’de ikamet etmiş olmak ön koşul değildir. Ancak yatırım yoluyla başvuruda TVK m.12/1-b, YUKK m.31/1-j uyarınca ikamet izni alınmış olmasını (veya Turkuaz Kart sahipliğini) arar; bu nedenle katkı/yatırım koşulunun yanında bu iznin alınması ve başvuru belgelerinin eksiksiz sunulması esastır.
Hangi yatırım türleri istisnai vatandaşlık kapsamına girer?
TVK Uygulama Yönetmeliği’nin 20. maddesinde belirlenen eşikler dahilinde sabit sermaye yatırımı, belirli sayıda sigortalı istihdam oluşturma, Türk bankacılık sistemine mevduat yatırma, devlet tahvili veya belirli fon alımı ve gayrimenkul edinimi istisnai vatandaşlık kapsamındaki ekonomik yatırım türleridir. Bunların yanı sıra bilim, sanat, spor veya kültür alanında olağanüstü hizmeti geçen ya da geçeceği düşünülen kişiler de, ilgili bakanlıkların gerekçeli teklifi üzerine bu yoldan vatandaşlık kazanabilir (TVK m.12/1-a). Tutarlar ve koşullar idari düzenlemelerle değişebildiğinden güncel eşiklerin başvuru öncesinde resmi kaynaklardan doğrulanması gerekir.
İstisnai vatandaşlık başvurusu hangi mercilerden geçerek sonuçlanır?
Başvuru süreci yurt içinde valilik (il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğü), yurt dışında dış temsilcilik aracılığıyla başlar; dosya İçişleri Bakanlığına (Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü) iletilir. Bakanlık, katkı türüne göre ilgili sektör bakanlığının (Sanayi ve Teknoloji; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği; Hazine ve Maliye gibi) uygunluk görüşünü alır ve güvenlik soruşturmasını tamamlar. Olumlu değerlendirilen dosyalar Cumhurbaşkanlığına sunulur; vatandaşlık, Cumhurbaşkanı onayıyla kesinleşir ve ardından nüfus müdürlüğünde tescil işlemi gerçekleştirilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; özellikle yatırım eşikleri, başvuru koşulları ve idari düzenlemeler zaman içinde değişebileceğinden, kesin bilgi ve kendi durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Konunun genel çerçevesi için Antalya Yabancılar Avukatı sayfamıza göz atabilirsiniz.
